باس بەتجاڭالىقتارادەبيەت-كوركەمونەروقۋ-اعارتۋمادەنيەتەلەس
كوز ايىم ساتتەرەكران الەمىتاڭداپ تىڭداڭىزقازاق رەداكسياسىارناۋلى تاقىرىپايماق-وبىلىس
جاڭا حابارلار

كۇز ماۋسىمىندا بالالارعا بورتكەن شىعۋدىڭ الدىن الۋدا شومىلدىرۋعا كوڭىل ءبولۋ كەرەك

    كەلۋ قاينارى: شينجياڭ حالىق راديو ىستانسياسى    2017-09-28 19:40:25  
كوپتەگەن ادام مونشاعا ءتۇسىپ دەنەسىن ىسۋ بارىسىندا ۇنەمى دەنەسىنەن ءبىر قابات كىر تەكتەس نارسەلەر تۇسەدى. مۇندا ايتا كەتەتىن ءجايت، ول دەنەدەگى كىر ەمەس قايتا ماي بەزى مەن تەر بەزدەرىنەن ءبولىنىپ شىعاتىن زات، سونداي-اق مۇيىزگەك قابات، تۇسكەن قايىزعاق سياقتىلاردان قالىپتاسقان دەنەنىڭ سىرتىنداعى ماي قابىرشاقتارى بولىپ، تەرىنى قورعاۋ رولىن اتقارادى. كۇز، قىس ماۋسىمدارىندا اۋا قۇرعاق، اۋاداعى سۋ قۇرامى از بولاتىندىقتان، بۇل بورتكەن ەڭ كوپ پايدا بولاتىن مەزگىل.
بورتكەن ءبىر ءتۇرلى ۇنەمى كەزىگەتىن ءارى الۋان ءتۇرلى ىشكى-سىرتقى فاكتورلاردان پايدا بولاتىن تەرى قىرتىسىنداعى، سونداي-اق تەرى سىرتقى قاباتىنداعى قابىنۋ سيپاتتى تەرى اۋرۋى ، ول ءار قانداي جاس، ءار قانداي ورىن، ءار قانداي ماۋسىمدا پايدا بولادى. مۇنىڭ باستاپقى مەزگىلدەگى نەگىزگى بەلگىسى قىزىل داق نەمەسە قىزامىق شىعىپ، قشىعانداي سەزىلەدى. ۋاقىت ۇزارا كەلە بىرتىندەپ سۋلانۋ، جارىلۋ، قارا قوتىرعا اينالۋ سياقتى اۋرۋ بەلگىلەرى بايقالادى.
بورتكەن ءبىر ءتۇرلى تەرى بورتپەسى بولىپ، قۇبىلمالى، اسىرەسە سەزىمتال كەلەتىن قابىنۋ سيپاتتى تەرى اۋرۋى. مۇنىڭ نەگىزگى اۋرۋ بەلگىسى قاتتى قىشيدى جانە وڭاي قايتالانادى. مۇنىڭ پايدا بولۋىنداعى باستى سەبەپ، جەل وتپەيتىن كيىم كيۋدەن، سەمىزدىكتەن، وتە كۇشتى ارەكەت جاساپ، تەر شىعۋدان، اۋا رەتتەگىشتىڭ جاراقسىز گازدى ىعىستىرۋى جاقسى بولماۋدان، دەنەدەن شىققان تەر تەرىنى تىتىركەندىرۋدەن قايتالامالى قابىنۋدى وڭاي تۋدىرادى. ءبىراق كۇز، قىس ماۋسىمىندا بورتكەن شىعۋ جونىندە تەرى ءبولىمىنىڭ شيپاگەرى بورتكەن ازىق-تۇلىك جەۋدەن ەمەس، قايتا تەمپەراتۋرانىڭ وزگەرىسى سياقتىلاردان پايدا بولاتىندىعىن ايتتى. اسىرەسە نارەستەلەردىڭ سىرتقى ورتاعا ۇيلەسۋ قۋاتى ناشار بولاتىندىقتان، قۇرعاق، سۋىق اۋاعا ءتىپتى دە سەزىمتال كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە كەيدە بالانى دۇرىس شومىلدىرماۋدان دا پايدا بولادى.
قازىر اتا-انالاردىڭ بارلىعى بالالارىن كۇندە شومىلدىراتىن ادەت قالىپتاستىرىپ الدى. الايدا نارەستەلەردى شومىلدىرۋ رەت سانى ءار ماۋسىممەن تىعىز قاتىستى بولادى. جاز ماۋسىمىندا اۋانىڭ ىلعالدىعى كۇشتى بولاتىندىقتان، دەنەدەن تەر كوپ شىعىپ، كۇندە جۋىنۋعا تۋرا كەلەدى. مۇنىڭ ەشقانداي زيانى جوق. قىس ماۋسىمىندا كۇن سۋىق، ونىڭ ۇستىنە دالا مەن ءۇيدىڭ تەمپەراتۋرا پارقى زور بولادى. جىلۋمەن قامدايتىن كەزگە كەلگەندە اۋا ءتىپتى دە قۇرعايدى. نارەستەنىڭ ماي بەزدەرى تولىق جەتىلە قويماعاندىقتان، كۇندە شومىلدىرسا تەرىسى بارعان سايىن قۇرعاپ، دەنەسىندەگى سۋ قۇرامى ازايعاننان كەيىن بورتكەن پايدا بولادى.
ەگەر ۇنەمى دەنە جۋۋ سۇيىقتىعى نەمەسە سابىنمەن بالانى كۇندە شومىلدىراتىن بولساق، تەرىنىڭ بەتىندەگى ءبىر قابات ماي قابىرشىعى سۋمەن بىرگە شايىلىپ، تەرىنىڭ قورعاۋ رولى تومەندەيدى، ونىڭ ۇستىنە كەيبىر جۋىنۋ سۇيىقتىعى مەن سابىندار تەرىگە وتە سەزىمتال كەلەدى.
سوندىقتان قىس ماۋسىمىندا، ەڭ جاقسىسى، كۇندە جۋىنباۋ، ءتىپتى بولماعاندا تەرىگە اسەرى جوق، وزىڭىزگە لايىقتى جۋىنۋ بۇيىمدارىن تاڭداۋ، دەنەسىنە بورتكەن شىققاندار جانە تەرىسى قۇرعاقتار سۋعا ءتۇسىپ بولعاننان كەيىن تەرىسىنە ۇيلەسەتىن ىلعالدىقتى ساقتاۋ مايىن جاعىپ، تەرىنىڭ سۋ قۇرامىن ساقتاۋ كەرەك. وسىلاي ىستەگەندە تەرى ۇنەمى ىلعالدىعىن ساقتايتىندىقتان، بورتكەن شىقپايدى نەمەسە تەرىسى قىشىمايدى. تەرىنى مايدالايتىن ماي جاقپاعاندا تەرى جارىلىپ، كىشكەنتاي جاراقات پايدا بولىپ، تەرى الۋان ءتۇرلى لات نارسەلەردىڭ نەمەسە اسىرە سەزىمتالدىق رەاكسيا بەرەتىن زاتتاردىڭ سەبەبىنەن تىتىركەنەدى دە بورتكەن پايدا بولادى.
ءان الەمى

جول توسىلىپ قالدى

تۇلپارىم