باس بەتجاڭالىقتارادەبيەت-كوركەمونەروقۋ-اعارتۋمادەنيەتەلەس
كوز ايىم ساتتەرەكران الەمىتاڭداپ تىڭداڭىزقازاق رەداكسياسىارناۋلى تاقىرىپايماق-وبىلىس
جاڭا حابارلار

ارىندى رەفورما ارقىلى قوعامدىق ومىرشەڭدىك كۇشكە شابىت بەردى

    كەلۋ قاينارى: شينجياڭ گازەتى    2017-10-13 19:49:20  

−پارتيا 18-قۇرىلتايىنان بەرى ءىسورىندارى رەفورماسىنىڭ ىلگەرىلەتىلگەنى جونىندە

شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ ءتىلشىسى لو جىڭگۋاڭ

 حالىقتىڭ اناعۇرلىم جاقسى وقۋ - اعارتۋعا، اناعۇرلىم ورنىقتى قىزمەتكە، اناعۇرلىم ريزا بولارلىق كىرىسكە، اناعۇرلىم سەنىمدى قوعامدىق قامتاماسىزداندىرۋعا، اناعۇرلىم جوعارى دەڭگەيدەگى ەمدەۋ - دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەت كورسەتۋىنە، اناعۇرلىم جايلى قونىستانۋ شارت - جاعدايىنا، اناعۇرلىم تاماشا ورتاعا يە بولۋىنا مۇمكىندىك جاساۋ كەرەك. وسى ماڭىزدى بورىشتاردى ءتۇرلى ءىسورىندارى ارقالاپ وتىر.
  پارتيا 18 - قۇرىلتايىنان بەرى، «ج ك پ ورتالىق كوميتەتىنىڭ، مەملەكەتتىك كەڭەستىڭ ءىسورىندارى رەفورماسىن تۇرلەر بويىنشا ىلگەرىلەتۋ جونىندەگى جەتەكشى پىكىرىنىڭ» جوباسى مەن تالابىنا ساي، ورتالىق ءىسورىندارى رەفورماسىن ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ، ورنالاستىرىپ، كۇش سالا ىلگەرىلەتتى، جەر - جەر، تاراۋلار بەلسەندى، ورنىقتى، تىڭعىلىقتى تۇردە جەبەدى، سونىڭ ناتيجەسىندە، ءىسورىندارىن اداقتاۋ، ارناعا ءتۇسىرۋ جانە تۇرلەرگە ءبولۋ قىزمەتى نەگىزىنەن ورىندالىپ، رەفورمادا كورنەكتى ونىمدىلىككە قول جەتتى.
  جۇيەلى تۇردە جوبالادى، ناقتاپ تۇرلەرگە ءبولدى 
 جوسپارلى شارۋاشىلىق شارت - جاعدايىنداعى تۋىندى رەتىندە، كەيبىر ءىسورىنداردىڭ مىندەتى الدەقاشان تۇرالاعان، كەيبىرەۋىنىڭ ورنالاسۋى بىتىراڭقى، كولەمى وتە كىشكەنە، كەيبىرەۋى قات - قابات ورنالاستىرىلعان، كەيبىرەۋىندە ۇزاق ۋاقىتتان بەرى قىرۋار شتات بوس قالعان، كەيبىرەۋىنىڭ اتى بولعانىمەن، زاتى جوق.
  رەفورمانىڭ ءبىرىنشى قادامى − اداقتاۋ، ارناعا ءتۇسىرۋ. ءار دارەجەلى قۇرىلىم شتاتى تاراۋى ءبىر جىل قامال الۋدىڭ ناتيجەسىندە، بۇكىل ەل كولەمىندە «زومبي ورىنداردان» ءبىر توبىن اداقتادى، قايتالانعان قۇرىلىمداردان ءبىر توبىن بىرىكتىردى، بوس، ىسىراپ بولعان شتاتتى تەكسەرىپ قىسقارتتى.
  وسى نەگىزدە ءار دارەجەلى قۇرىلىم شتاتى تاراۋلارى رەفورمانى دالمە - ءدال اتقارىپ، اكىمشىلىك شەشىم جاساۋ، اكىمشىلىك اتقارۋ، اكىمشىلىك باقىلاۋ فۋنكتسياسىن جۇرگىزىپ وتىرعان ءىسورىنداردى اكىمشىلىك تۇرگە ەنگىزدى، بۇكىلدەي بازار جاعىنان بايلىعى جايعاستىرىلاتىن، ءوندىرىس، شارۋاشىلىق قيمىلدارىمەن اينالىساتىندارىن شارۋاشىلىق تۇرىنە ەنگىزدى، الەۋمەتتىك يگىلىك قىزمەتىمەن اينالىساتىندارىن الەۋمەتتىك يگىلىك تۇرىنە ەنگىزدى، مۇنىڭ ىشىندە، نەگىزگى الەۋمەتتىك يگىلىك قىزمەتىن ۇستىنە العانداردى الەۋمەتتىك يگىلىك 1 - تۇرىنە، ادەتتەگى الەۋمەتتىك يگىلىك قىزمەتىن ۇستىنە العانداردى الەۋمەتتىك يگىلىك 2 - تۇرىنە ەنگىزدى.
  بۇدان سىرت، ءىسورىنداردى تۇرگە بولۋمەن ۇشتاستىرىپ، ءار دارەجەلى قۇرىلىم شتاتى تاراۋلارى كوپ ءتۇرلى شتات قىسقارتۋ، شتاتتى تىزگىندەۋ شارالارىن قولدانىپ، قۇرىلىم شتاتىنىڭ جالپى مولشەرىن 2012 - جىلدىڭ اياعىنداعى نەگىزگى سان ىشىندە تىزگىندەۋمەن بىرگە، قۇرىلىمداردى كۇشىنەن قالدىرۋ، بىرىكتىرۋ، شتاتتى ىقشامداۋ جۇمىسىن اناعۇرلىم ىلگەرىلەتتى.
  ۇكىمەت ورىندارى مەن ءىسورىندارىن ءبولۋدى، ءىسورىندارى مەن كاسىپورىنداردى ءبولۋدى كۇش سالا ىلگەرىلەتتى 
 تالاي جىلدان بەرى، كەيبىر ءىسورىندارى اكىمشىلىك فۋنكتسيانى ۇستىنە الىپ، الەۋمەتتىك يگىلىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ ورنىن تۇراقتاندىرۋىنا ۇيلەسپەي، ۇكىمەت ورىندارى مەن ءىسورىندارى بولىنبەۋ، قۇرىلىمدار قاباتتاسۋ، قىزمەت جاۋاپكەرلىگى قايتالانۋ، ونىمدىلىگى جوعارى بولماۋ سياقتى ماسەلەلەر ءبىرشاما كورنەكتى بولدى.
  اكىمشىلىك فۋنكتسيانى ۇستىنە الىپ وتىرعان ءىسورىندارى رەفورماسى − ايقىن تۇرگە بولىنگەننەن كەيىن ىلگەرىلەتىلگەن ءبىرىنشى ءتۇيىندى رەفورما. رەفورمانىڭ كولەمىنە، باستىسى، ءىشىنارا ۇكىمەتكە توتە قاراستى ءىس مەكەمەلەرى، تاراۋلار قاراستىلىعىنداعى ورىندار جانە ءار دارەجەلى ءتۇرلى اكىمشىلىك زاڭ اتقارۋ قۇرىلىمدارى كىردى.
  ورتالىق وسىعان ساي قورشاعان ورتانى قورعاۋ مينيسترلىگىن، قاتىناس - تاسىمال مينيسترلىگىن، سۋ يگىلىگى مينيسترلىگىن ورتالىقتىڭ سىناق ءتۇيىنى تاراۋى ەتىپ بەلگىلەدى؛ جياڭسۋ، انحۇي، گۋاڭدۇڭ، نيڭشيا ءتۇيىندى سىناق جۇرگىزىلەتىن ولكەلەر رەتىندە، ولكە، قالا، اۋدان 3 دارەجە بويىنشا تۇيىندە سىناق ەتۋ قىزمەتتەرىن ورىستەتتى، قالعان ولكەلەر قالا، اۋدان 2 دارەجە بويىنشا تۇيىندە سىناق ەتتى.
  ءبىرىنشى، فۋنكتسيانى اداقتادى. سىناق ءتۇيىنى رايوندارى مەن تاراۋلارى ۇكىمەت ورىندارىن ىقشامداپ، ۇقىقتى تومەنگە بەرۋمەن جانە ۇكىمەت بيلىگى ءتىزىمىن جولعا قويۋمەن ۇشتاستىرىپ، ءبىر توپ اكىمشىلىك تەكسەرىپ - بەكىتۋ ىستەرىن كۇشىنەن قالدىردى، تومەنگە ءتۇسىردى، ءاربىر سىناق ءتۇيىنى اۋداندارىنىڭ اداقتاعان فۋنكتسيا مىندەتىنىڭ سانى ورتا ەسەپپەن 500گە جەتتى.
  ەكىنشى، اكىمشىلىك فۋنكتسيانى قايتارۋدى ىلگەرىلەتتى. ۇكىمەتكە توتە قاراستى ءىس مەكەمەلەرى، تاراۋلار قاراستىلىعىنداعى ءىسورىندار ۇستىنە العان اكىمشىلىك رۇقسات، اكىمشىلىك تورەلىك ايتۋ سياقتى اكىمشىلىك قىزمەت ۇقىقتارى اكىمشىلىك قۇرىلىمدارىنا قايتارىلدى.
  قازىرگى تاڭدا سىناق ءتۇيىنى رايوندارى مەن تاراۋلارىنىڭ رەفورمانى اتقارۋ جوباسى تۇگەل بەكىتىلىپ بولدى، قاتىستى قۇرىلىمداردى قۇرۋ، شتات دايىنداۋ، قىزمەتكەرلەردى رەتتەۋ سياقتى قاتىستى ناقتى قىزمەتتەر تارتىپپەن اتقارىلۋدا، رەفورمانىڭ سىناق ءتۇيىن قىزمەتى نەگىزىنەن ورىندالىپ بولدى.
  ءوندىرىس، شارۋاشىلىق قيمىلدارىمەن اينالىساتىن ءىسورىندارىنىڭ كوبى جوسپارلى شارۋاشىلىق ءتۇزىلىسى جاعدايىندا قۇرىلعان، دەنى قوناق ءۇي، جاتاقحانا، كەڭەس بەرۋ ورتالىعى سياقتى باسەكەلىك سالاداعى قۇرىلىمدار. وسى ورىندار ءىسورىندارىنىڭ «قالپاعىن» كيگەنىمەن، ماندىك جاقتان العاندا ءوندىرىس، شارۋاشىلىق قيمىلدارىمەن اينالىسادى، جالپى جاقتان العاندا جاپپاي باسقارۋ ءتۇزىلىسى وڭدى ەمەس، جۇمىس مەحانيزمى جانسىز، مەملەكەت مەنشىگىندەگى مال - مۇلىكتىڭ ىستەتىلۋ ونىمدىلىگى تومەن.
 شارۋاشىلىق تۇرىندەگى ءىسورىندارى رەفورماسىنىڭ بەتالىسى − دەربەس شارۋاشىلىق جۇرگىزەتىن، پايدا مەن زيانعا ءوزى جاۋاپتى بولاتىن، تەڭ باسەكەلەسەتىن، وزىندىك داميتىن بازار سۋبيەكتىنە اينالدىرۋ.
  تۇرلىشە جاعدايلارعا سايكەس، ورتالىق رەفورمانى ساتىعا ءبولىپ ىلگەرىلەتىپ، ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى ءبىرشاما جاقسىلارىن 2017 - جىلدان بۇرىن كاسىپورىنعا اينالدىرىپ، ءتۇزىمىن وزگەرتتى؛ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى ادەتتەگىلەرىن 2018 - جىلدان بۇرىن كاسىپورىنعا اينالدىرىپ، ءتۇزىمىن وزگەرتەدى؛ قىزمەتكەرى از، مال - مۇلىك كولەمى شاعىن نەمەسە مال - مۇلكى قارىزىنىڭ ورنىن تولتىرا المايتىن، قارىز ۇقىعى، قارىز ىستەرى انىق ەمەس، كاسىپورىنعا اينالۋ شارتىن نەگىزىنەن ازىرلەمەگەندەرى جونىندە، مال - مۇلىكتى جايعاستىرۋ، قىزمەتكەرلەردى ورنالاستىرۋ سياقتى قىزمەتتەردى ۇيلەسىمدى تۇردە ويداعىداي ىستەپ، 2020 - جىلدىڭ اياعىنا دەيىن ءىسورىندارى قاتارىنان شىعارادى.
  بۇگىندە ورتالىق كاسىپورىنعا اينالدىرىپ، ءتۇزىمىن وزگەرتۋ قىزمەتى جوباسىن قاۋىرت تەكسەرىپ، رەفورمانى بەلسەنە ىلگەرىلەتۋدە، 10 نەشە ولكە رەفورمانى اتقارۋ پىكىرىن باسىپ تاراتتى، ءىشىنارا ولكەلەر ولكە دارەجەلى رەفورما مىندەتىن نەگىزىنەن ورىنداپ بولدى.
  الەۋمەتتىك يگىلىك تۇرىندەگى ءىسورىندارى رەفورماسى نەگىزدى بەكەمدەپ،ءتۇپ تاعاندى نىعايتتى  
  الەۋمەتتىك يگىلىك تۇرىندەگى ءىسورىن شتاتى تۇتاس ءىسورىن شتاتىنىڭ %90تەن استامىن ۇستايدى، قازىرگى كەزدە، باستىسى، جالپى كولەمنىڭ داليۋى، ورنالاسۋ قۇرىلىمىنىڭ ونشا ۇيلەسىمدى بولماۋى، باسقارۋدىڭ اكىمشىلىكتەنۋى مەن قىزمەت كورسەتۋدىڭ پايدا تابۋ سيپاتىندا بولۋىنىڭ قاتار ءومىر ءسۇرۋى، الەۋمەتتىك يگىلىك نىساناسىنان بەلگىلى دارەجەدە اۋىتقۋى، ءوزىن باسقارۋ ۇقىعىنىڭ تياناقتاندىرىلماۋى سياقتى ماسەلەلەر ورىن تەۋىپ وتىر.
  پارتيا 18 - قۇرىلتايىنان بەرى، رايوندار، تاراۋلار الەۋمەتتىك يگىلىك تۇرىندەگى ءىسورىندارى رەفورماسىن بەلسەنە ىلگەرىلەتتى:
  − رەفورمانىڭ سايكەستى ساياساتتارى ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرىلدى. كادرلار ءىسىن باسقارۋ، قۇرىلىم شتاتىن باسقارۋعا جاڭالىق ەنگىزۋ، ۇكىمەتتىك ساتىپ الۋ قىزمەتى، كىرىس ءبولىسىن ارناعا ءتۇسىرۋ، پارتيا قۇرىلىسىن كۇشەيتۋ جانە جاقسارتۋ سياقتى ءبىرقاتار ساياساتتار شىعارىلىپ، ءىسورىندارىنىڭ جاڭا رەفورما باسقارۋ ءتۇزىمى جۇلگەسى قالىپتاسىپ كەلەدى.
  − ءىسورىندارىنىڭ الەۋمەتتىك يگىلىك سيپاتى ۇزدىكسىز كۇشەيدى. ءىسورىندارىنىڭ پايدا قۋۋ مەحانيزمى بارىنشا تالقاندالدى، مىسالى، قورشاعان ورتانى قورعاۋ مينيسترلىگى ءار دارەجەلى قورشاعان ورتانى قورعاۋ تاراۋلارىنا قاراستى قورشاعان ورتاعا ىقپالدى باعالاۋ قۇرىلىمدارىن ورگاننان ءبولۋ قىزمەتىن ورىنداپ، «قىزىل توبەلى دەلدالداردى» اداقتادى؛ شاڭحاي سياقتى ولكە، قالالار الەۋمەتتىك يگىلىك 1 - تۇرىندەگى ورىنداردى ءوزى قۇرعان كاسىپورىنداردان ايىرىپ، الەۋمەتتىك يگىلىك 2 - تۇرىندەگى ورىندار قۇرعان، نەگىزگى كاسىبىمەن قاتىسى جوق كاسىپورىنداردى دا ايىرىپ، الەۋمەتتىك يگىلىك پەن بازار شارۋاشىلىعىنىڭ شەكاراسىن ايقىن اجىراتتى.  − قۇرىلىم شتاتىن باسقارۋ ۇزدىكسىز جاڭالاندى. ءار دارەجەلى قۇرىلىم شتاتى تاراۋلارى تەكسەرىپ - بەكىتۋ ءتۇزىمى مەن ەستەلىككە الۋ ءتۇزىمىن ۇشتاستىرۋدى، شتاتتى قامتاماسىز ەتۋ مەن قىزمەت كورسەتۋدى ساتىپ الۋدى ۇشتاستىرۋدى، ءىس الدىنداعى تەكسەرىپ - بەكىتۋ مەن ءىس ورتاسىنداعى، ءىس اياعىنداعى باقىلاۋدى ۇشتاستىرۋدى نىسانا ەتكەن شتات باسقارۋعا جاڭالىق ەنگىزۋ رەفورماسىن بەلسەنە ىلگەرىلەتتى. مىسالى، ورتالىقتىڭ ءوز دارەجەسىندەگى ورىندار ۋاكىلدىك سيپات الاتىن نەگىزگى اقپارات ورىندارى سىناق تۇيىندەرىندە قىزمەتكەرلەر شتاتىنىڭ جالپى مولشەرىن باسقاردى؛ جياڭسۋ، حۋبەي، حىبەي، تيانجين سياقتى ولكە، قالالار ۇكىمەت باسقارۋىنداعى شيپاحانا، جوعارى مەكتەپ قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالپى مولشەرىن باسقارۋ رەفورماسىنىڭ سىناق ءتۇيىنى قىزمەتىن ىلگەرىلەتىپ، شتات بايلىعىنىڭ جەتكىلىكتى بولماۋى، شتات ىشىندە، شتات سىرتىندا قوس سالاۋاتتى باسقارۋ، بىردەي قىزمەتكە ۇقساماعان ەڭبەكاقى بەرۋ سياقتى ماسەلەلەردى كۇش سالا شەشتى.
  − زاڭدىق يەنى جونگە سالۋ قۇرىلىمىنىڭ سىناق تۇيىندەرى ۇزدىكسىز كەڭەيتىلدى. ورتالىق شتات كەڭسەسى قاتىستى تاراۋلارمەن بىرگە ءىسورىندارىنىڭ ۋستاۆ ۇلگىسىن زەرتتەپ بەلگىلەپ، جەرگىلىكتى ورىنداردىڭ زاڭدىق يەنى جونگە سالۋ قۇرىلىمى قۇرىلىسىن جۇرگىزۋىنە جەتەكشىلىك ەتىپ، ورتالىق پەن جەرگىلىكتى ورىنداردىڭ سىناق تۇيىندەرىندەگى ورىندارمەن بايلانىس ورناتۋىن ايقىندادى. شاندۇڭ، چيڭحاي سياقتى ولكەلەر مەكتەپ، عىلمي زەرتتەۋ اكادەميا - ينستيتۋتتارى، شيپاحانا سياقتى ءىسورىندارىنىڭ اكىمشىلىك دارەجەسىن كۇشىنەن قالدىرۋ جونىندە بەلسەندى ىزدەنىستەر جاسادى.
  − وقۋ - اعارتۋ، عىلىم - تەحنيكا، مادەنيەت، دەنساۋلىق ساقتاۋ سياقتى تاراۋلار «كاسىبىنە قاراي ىلگەرىلەتۋ» باعىتىنا ساي، اكىمشىلىك ءتۇزىلىس رەفورماسىن ۇزدىكسىز تەرەڭدەتىپ، ءىسورىندارى رەفوماسىمەن بەلسەندى تۇردە توعىستى.
  (شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 12 - قازاندا بەيجيڭنەن بەرگەن حابارى)

ءان الەمى

جول توسىلىپ قالدى

تۇلپارىم