باس بەتجاڭالىقتارادەبيەت-كوركەمونەروقۋ-اعارتۋمادەنيەتەلەس
كوز ايىم ساتتەرەكران الەمىتاڭداپ تىڭداڭىزقازاق رەداكسياسىارناۋلى تاقىرىپايماق-وبىلىس
جاڭا حابارلار

تارتىلىپ قالعان تەتىما كولىنىڭ وتكەنى مەن بۇگىنى

    كەلۋ قاينارى: شينجياڭ حالىق راديو ىستانسياسى    2017-11-03 16:45:36  

ستانسيامىزدىڭ حابارى: 19-قۇرىلتاي بايانداماسىندا، «تابيعاتقا تىنىشتىقتى، جاراسىمدىلىقتى، كوركەمدىكتى قايتا باعىشتاۋ كەرەك» دەپ اتاپ كورسەتىلدى. بۇل عايىپ بولىپ قايتا قالپىنا كەلگەن تەتىما كولىندە ويداعىداي بەينەلەندى. وتكەن 18 جىلدا، شينجياڭ ءبىر ميلليون 20 مىڭ شارشى كيلومەترلىك تارىم وزەنى اعارىنداعى ەكولوگيانىڭ قالپىنا كەلۋىنە ءۇرتىس كۇش سالىپ، سوڭىندا تابىسقا قول جەتكىزدى.
1959-جىلى تەتما كولىنىڭ اۋماعى 183 شارشى كيلومەترگە جەتكەن، ورتاڭعى جانە جوعارعى اعارداعى قوعامدىق، ەكونوميكالىق سۋ قاجەتسىنۋ مولشەرىنىڭ كۇرت ارتۋىنا، سونداي-اق كليمات وزگەرىسىنە بايلانىستى، 1983-جىلى تەتما كولىندە نە بارى بىرنەشە كولشىك عانا قالىپ، سوڭىنان تۇتاس كول عايىپ بولدى. ىلە شالا كولگە ىلەسە سازدىق، ودان كەيىن جىڭعىل، سەكسەۋىل، توراڭعى جوعالدى.كوپ ۇزاماي، سۋ تارتىلعان ءوڭىر وزەننىڭ جوعارعى اعارىنا قاراي 400 كيلومەتردەي ىلگەرلەپ، تۇتاس تارىم وزەنىنىڭ تومەنگى اعارىنىڭ ەكولوگياسى مۇشكىل حالگە ءتۇستى.

1991-جىلى تارىم وزەنى اعارىن باسقارۋ مەكەمەسى قۇرىلدى، بۇل ۇكىمەت جاعىنان تارىم وزەنى اعارىنىڭ ەكولوگياسىن وڭاۋعا قاتىستى ارەكەتتى ورىستەتە باستاعانىن اڭعارتتى. 2000-جىلى مەملەكەت ساتىسىنداعى تارىم وزەنى اعارىن جاقىن ارادا امبەباپ وڭاۋ نىسانى اتقارىلىپ، 10 ميلليارد 739 ميلليون يۋاندىق وڭاۋ قارجىسىن جۇمساپ، مۇنى وڭتۇستىك شينجياڭداعى 29 اۋدان، قالا مەن 18 تۋان الاڭىنا بەردى. 2000-جىلى تارىم وزەنىنىڭ تومەنگى اعارىنا تۇڭعىش رەت ەكولوگيالىق سۋ جىبەرىلدى.الايدا قۇمدى ءشول باسقان وزەن اعارى جونىنەن 98 ميلليون تەكشە مەترلىك سۋ مولشەرى توتەنشە ماردىمسىز بولىپ، سۋ قاينارى سانالاتىن داشيحايزى سۋ قويماسىنان تومەنگى اعارعا قاراي نە بارى 106 كيلومەتر عانا اقتى. 2007-جىلدان 2009-جىلعا دەيىن، تەتما كولىنىڭ سۋى قايتالاي تارتىلىپ قالۋعا تايادى، كولدىڭ بەتى ەڭ كىشكەنە كەزىندە ون نەشە شارشى كيلومەتردەي عانا قالدى.2011-جىلى اۆتونوميالى رايون تارىم وزەنى قاينارىن باسقارۋ قۇرىلىمىن رەتتەپ، ونى تارىم وزەنى اعارىن باسقارۋ مەكەمەسىنە وتكىزدى، سونىمەن سۋ ارقىلى وڭاۋدىڭ جاعدايى تۇبەگەيلى وزگەردى.«ءبىر تۇتاس رەتتەۋ، جالپى مولشەردى مەڭگەرۋ، دارەجەگە ءبولىپ باسقارۋ، دارەجەگە ءبولىپ جاۋاپتى بولۋ» پرينيسبى بويىنشا، پايدالانىلاتىن جالپى سۋ مولشەرى ءونىمدى مەڭگەرىلدى. 2010-جىلدان قازىرگە دەيىن، تەتما كولىنە سۋ قۇيىلىپ، سۋدىڭ مولشەرى بارعان سايىن ارتتى. 2016-جىلى شينجياڭ ەڭ قاتاڭ سۋ بايلىعىن باسقارۋ ءتۇزىمىن جاپپاي دايەكتى تياناقتاندىرىپ، تارىم وزەنى اعارىنىڭ سۋ مولشەرىن ۇلەستىرۋ جوباسى «ءۇش قىزىل سىزىق» بويىنشا سۋدى پايدالانۋ جالپى مولشەرىن مەڭگەرۋ كورسەتكىشى ىشىنە قوسىلدى. 2017-جىلى سۋ مول مەزگىل مەن تاماشا مەحانيزمنىڭ ءوزارا ىقپال ەتۋىندە داشيحايزى سۋ قويماسىنىڭ قازىرگە دەيىن تومەنگى اعارعا جىبەرگەن ەكولوگيالىق سۋى ءبىر ميلليارد 87 ميلليون تەكشە مەترگە جەتتى، تەتىما كولىنىڭ بەتى جانە سازدىقتىڭ جالپى اۋماعى 511 شارشى كيلومەترگە جەتىپ، 1959-جىلداعىدان بەرگى ەڭ جوعارى دەڭگەيگە جەتتى.
تاياۋدا عانا، تەتما كولى ەكولوگيالىق سۋ جەتكىزۋدەن بەرگى سۋ قاينارىنان ەڭ سوڭعى اعارىنا دەيىن سۋدىڭ ەڭ تەز جەتۋى، ءۇرتىس سۋ جەتكىزۋ ۋاقتى ەڭ ۇزاق، سۋ بەتى جانە سازدىق اۋماعى ەڭ كەڭ بولۋ سىندى ءۇش تاريحي رەكورتتى جاراتتى.

ءان الەمى

جول توسىلىپ قالدى

تۇلپارىم