باس بەتجاڭالىقتارادەبيەت-كوركەمونەروقۋ-اعارتۋمادەنيەتەلەس
كوز ايىم ساتتەرەكران الەمىتاڭداپ تىڭداڭىزقازاق رەداكسياسىارناۋلى تاقىرىپايماق-وبىلىس
جاڭا حابارلار

ج ك پ ورتالىق كوميتەتى كەڭسەسى، مەملەكەتتىك كەڭەس كەڭسەسى «ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ ءتۇزىمى رەفورما جوباسىن» باسىپ تاراتتى

    كەلۋ قاينارى: شينجياڭ گازەتى    2018-01-02 11:37:10  

 شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 17 - جەلتوقساندا بەيجيڭنەن بەرگەن حابارى. جۋىقتا ج ك پ ورتالىق كوميتەتى كەڭسەسى، مەملەكەتتىك كەڭەس كەڭسەسى «ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ ءتۇزىمى رەفورما جوباسىن» باسىپ تاراتتى ءارى حابارلاندىرۋ جاريالاپ، جەر - جەردىڭ، تاراۋلاردىڭ ءىس جۇزىندىك جاعدايعا ۇشتاستىرىپ مۇقيات دايەكتىلەندىرۋىن، تياناقتاندىرۋىن تالاپ ەتتى.
  «ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ ءتۇزىمى رەفورما جوباسىنىڭ» تولىق ءماتىنى تومەندەگىدەي:
  ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ ءتۇزىمى − ەكولوگيالىق وركەنيەت ءتۇزىمى جۇيەسىنىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى. پارتيا ورتالىق كوميتەتى، مەملەكەتتىك كەڭەس ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەتۋ قىزمەتىنە وسكەلەڭ ءمان بەرىپ، پارتيا 18 - كەزەكتى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءۇشىنشى جالپى ماجىلىسىندە ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانى بۇلدىرگەن جاۋاپتىلارعا اۋىر تولەم تولەتۋ ءتۇزىمىن قاتاڭ اتقارۋدى ايقىن العا قويدى. 2015 - جىلى ج ك پ ورتالىق كوميتەتى كەڭسەسى، مەملەكەتتىك كەڭەس كەڭسەسى «ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ ءتۇزىمى رەفورماسىن تۇيىندەردە سىناق ەتۋ جوباسىن» (ج ك پ ورتالىق كوميتەتى كەڭسەسى تاراتقان، [2015 ] 57 - ءنومىرلى) باسىپ تاراتىپ، جيلين ولكەسى قاتارلى 7 ولكە، قالادا رەفورمانى تۇيىندەردە سىناق ەتۋدى ورنالاستىرىپ، كورنەكتى ناتيجەگە قول جەتكىزدى. مەملەكەت كولەمىندە ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ ءتۇزىمىن جەدەل ورناتۋ ءۇشىن، جەر - جەردىڭ رەفورمانى تۇيىندەردە سىناق ەتۋ امالياتتىق تاجىريبەسىن قورىتىندىلاۋ نەگىزىندە وسى جوبا جاسالدى.
  ءبىرىنشى، جالپىلىق تالاپ جانە نىسانا
  ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ ءتۇزىمىن بۇكىل ەل كولەمىندە سىناق رەتىندە اتقارۋ ارقىلى ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ ءبۇلىنۋى تولەمىنىڭ كولەمى، جاۋاپكەرلىك سۋبيەكتىلەرى، تولەم تولەتۋشى سۋبيەكتىلەرى، ءبۇلدىرۋ تولەمىن شەشۋدىڭ جولى سياقتىلار ونان ارى ايقىندالىپ، قاتىستى ساراپتاۋ، باعالاۋ، باسقارۋ جانە تەحنيكالىق جۇيە، قارجىمەن قامتاماسىزداندىرۋ، سونداي - اق جۇمىس اينالىمى مەحانيزمى قالىپتاستىرىلىپ، بۇلىنگەن ەكولوگيالىق ورتانى قالپىنا كەلتىرۋ جانە وعان تولەم تولەۋ ءتۇزىمى بىرتىندەپ ورناتىلىپ، ەكولوگيالىق وركەنيەت قۇرىلىسى ىلگەرىلەتىلەدى.
  2018 - جىلى 1 - قاڭتاردان باستاپ ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ ءتۇزىمى بۇكىل ەل كولەمىندە سىناق رەتىندە اتقارىلادى. 2020 - جىلعا دەيىن بۇكىل ەل كولەمىندە جاۋاپكەرلىگى ايقىن، ارناسى ىركىلىسسىز، تەحنيكالىق ساراپتاۋى جۇيەگە تۇسكەن، پارمەندى قامتاماسىز ەتىلەتىن، تولەم ناقتى تياناقتاندىرىلاتىن، بۇلىنگەن قورشاعان ورتانى ءونىمدى قالپىنا كەلتىرەتىن ءتۇزىم باستاپقى قادامدا قالىپتاستىرىلادى.
  ەكىنشى، قىزمەت پرينسيبى
  − زاڭ ارقىلى ىلگەرىلەتىلىپ، جاڭالىق اشۋعا دەم بەرىلەدى. قاتىستى زاڭدارداعى، زاڭ - ەرەجەلەردەگى بەلگىلەمەلەرگە ساي، مەملەكەت جاعدايىن جانە جەرگىلىكتى ورىنداردىڭ ءىس جۇزىندىگىن تياناق ەتىپ، ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ ءتۇزىمى رەفورما قىزمەتى وڭايدان كۇردەلىگە قاراي بەت الۋ نەگىزىندە، ورنىقتى، ءتارتىپتى جۇرگىزىلەدى. زاڭدا بەلگىلەمە شىعارىلماعان ناقتى ماسەلەلەر جونىندە قاجەتكە قاراي ساياسات بەلگىلەنەدى جانە زاڭ شىعارۋ ۇسىنىسى قويىلادى.
  − قورشاعان ورتا قۇندى بايلىق، ونى ءبۇلدىرۋشى جاۋاپكەرلىك ارقالايدى. قورشاعان ورتا بايلىعىنىڭ ەكولوگيالىق فونكتسيالىق قۇنى ايگىلەنىپ، تولەم تولەۋشى بۇلىنگەن ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانى قالپىنا كەلتىرۋگە قۋزالادى. بۇلىنگەن ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانى قالپىنا كەلتىرۋ مۇمكىندىگى بولمايتىندارعا اقشا تولەتىلىپ، بۇل اقشا بۇلىنگەن قورشاعان ورتانى قالپىنا كەلتىرۋگە جۇمسالادى. تولەم تولەۋشى ۇقساس ءبىر ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانى ءبۇلدىرۋ ارەكەتى سەبەبىنەن اكىمشىلىك جاۋاپكەرلىكتى نەمەسە قىلمىستىق ىستەر جاۋاپكەرلىگىن ارقالاۋعا تۋرا كەلسە، بۇل ونىڭ زاڭ بويىنشا ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ جاۋاپكەرلىگىن ارقالاۋىنا ىقپال جاسامايدى.
  − ىرىقتىلىقپەن كەڭەسەدى، ءادىليالىق جاقتان قامتاماسىز ەتىلەدى. ەكولوگيالىق قورشاعان ورتا بۇلىنگەننەن كەيىن، تولەم تولەتۋشى ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ ءبۇلىنۋىن تەكسەرۋ، باعالاۋ، قالپىنا كەلتىرۋ جوباسىن جاساۋ قاتارلى قىزمەتتەردى جۇرگىزۋگە ۇيىمداستىرادى، تولەم تولەۋشىمەن ىرىقتى كەڭەسەدى. كەڭەستە كەلىسە الماسا، تولەم تولەتۋشىنىڭ زاڭ بويىنشا شاعىم ايتۋىنا بولادى.
  − ينفورماتسيادان تەڭ پايدالانادى، جۇرتشىلىق باقىلايدى. ينفورماتسيانى اشىق جاريالاپ، ۇكىمەت پەن ونىڭ اكىمشىلىك تاراۋلارىنىڭ ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ ينفورماتسياسىنان تەڭ پايدالانۋى ىلگەرىلەتىلەدى. بۇلىنگەن ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانى تەكسەرۋ، ساراپتاۋ، باعالاۋ، قالپىنا كەلتىرۋ جوباسىن جاساۋ قاتارلى قىزمەتتەردە الەۋمەتتىك مۇددەگە ساياتىن ءىرى ىستەردى قوعامعا اشىق جاريالاۋ ءارى مامانداردى جانە مۇددەلىك قاتىسى بار ازاماتتاردى، زاڭدىق يەلەردى، باسقا دا ۇيىمداردى قاتىناسۋعا ۇسىنىس ەتەدى.
  ءۇشىنشى، قولدانۋ كولەمى
  بۇل جوبادا ايتىلعان ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ ءبۇلىنۋى − قورشاعان ورتانى لاستاۋدان، ەكولوگيانى بۇلدىرۋدەن تۋىىنداعان اتموسفەرا، جەر ءۇستى سۋى، جەر استى سۋى، توپىراق، ورمان سياقتى قورشاعان ورتانىڭ فاكتورلارىنىڭ جانە وسىمدىك، حايۋانات، ميكرو ورگانيزم قاتارلى بيولوگيالىق فاكتورلاردىڭ ءتيىمسىز وزگەرىستەرىن، سونداي - اق جوعارىدا اتالعان فاكتورلار سەبەبىنەن ەكولوگيالىق جۇيە يقۋاتىنىڭ السىرەۋىن كورسەتەدى.
  (1) تومەندەگى جاعدايلاردىڭ بىرەۋى كورىلسە، وسى جوباداعى تالاپتارعا ساي، ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ جاۋاپكەرشىلىگىن زاڭ بويىنشا قۋزاۋ تالاپ ەتىلەدى:

  1. قورشاعان ورتاعا قاتىستى ءبىرشاما زور، سونداي - اق ودان دا جوعارى تۇتقيىل ۋاقيعا تۋىلسا؛
  2. مەملەكەت جانە ولكە دارەجەلى نەگىزگى فۋنكتسيالىق ءوڭىر جوسپارىندا بەلگىلەنگەن ءتۇيىندى ەكولوگيالىق فۋنكتسيالىق رايوندا، اشۋعا تيىم سالىنعان رايوندا قورشاعان ورتانى لاستاۋ، ەكولوگيانى ءبۇلدىرۋ ۋاقيعاسى تۋىلسا؛
  3. ەكولوگيالىق قورشاعان ورتاعا اۋىر ىقپال جەتكىزەتىن باسقا دا زارداپتار تۋىلسا. جەر - جەر ءىس جۇزىندىك جاعدايعا ساي، قورشاعان ورتانىڭ لاستانۋ، ەكولوگيانىڭ ءبۇلىنۋ دەڭگەيى جانە قوعامدىق ىقپالى سياقتى فاكتورلاردى جان - جاقتى ويلاستىرا وتىرىپ، ناقتى جاعدايدى ايقىندايدى.
  (2) بۇل جوبا تومەندەگى جاعدايلارعا قولدانىلمايدى.
  1. باس اماندىعىنىڭ زياندالۋىنان، جەكەنىڭ جانە كوللەكتيۆتىڭ مال - مۇلكىنىڭ زيانعا ۇشىراۋىنان تولەم تالاپ ەتۋگە ساياتىندارعا ۇقىعىنا سۇعاناقتىق جاساۋ جاۋاپكەرلىگىن قۋزاۋ زاڭى قاتارلى زاڭ - بەلگىلەمەلەر قولدانىلادى.
  2. تەڭىز - مۇحيت ەكولوگيالىق قورشاعان ورتاسىنىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋگە ساياتىندارعا، تەڭىز - مۇحيت قورشاعان ورتاسىن قورعاۋ زاڭى قاتارلى زاڭدار جانە سايكەستى بەلگىلەمەلەر قولدانىلادى.
  ءتورتىنشى، قىزمەت مازمۇنى
  (1) تولەم كولەمىن ايقىنداۋ. ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ كولەمى لاستىقتى تازارتۋ قاراجاتىن، ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانى قالپىنا كەلتىرۋ قاراجاتىن، ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانى قالپىنا كەلتىرۋ مەزگىلىندە قىزمەت ەتۋ فونكتسياسىنىڭ زياندالۋى، ەكولوگيالىق قورشاعان ورتا فونكتسياسىنا ماڭگىلىك زيان جەتكىزۋدەن تۋىنداعان زيان، سونداي - اق ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋدى تەكسەرۋ، ساراپتاۋ، باعالاۋ قاتارلى ۇيلەسىمدى قاراجاتتاردى قامتيدى. جەر - جەردىڭ ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ قىزمەتىنىڭ ىلگەرىلەۋ جاعدايى مەن قاجەتىنە ساي، تولەم تولەۋ كولەمىن اشالاۋ جونىندە ۇسىنىسىن قويۋىنا بولادى. جەر - جەردىڭ قورشاعان ورتانىڭ اقاۋسىزدىعىنىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ جونىندە ىزدەنىس جاساۋ سيپاتتى زەرتتەۋ جۇرگىزۋىنە جانە امالياتتان وتكىزۋىنە دەم بەرىلەدى.
  (2) تولەم تولەۋشىنى تۇراقتاندىرۋ. زاڭعا، زاڭ - ەرەجەلەرگە قايشىلىق جاساپ، ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانى بۇلدىرگەن ورىندار نەمەسە جەكەلەر ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ جاۋاپكەرشىلىگىن ارقالاۋى، تولەم تولەۋگە تيىستىلەرىنە، ءسوزسىز، تولەم تولەۋى ءتيىس. قازىر اتقارىلعان ازاماتتىق ىستەر زاڭى مەن بايلىق قورشاعان ورتاسىن قورعاۋ زاڭىنداعى ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ جاۋاپكەرشىلىگىن كەشىرىم ەتۋ نەمەسە جەڭىلدەتۋگە قاتىستى بەلگىلەمەلەرگە سايكەسسە، سايكەستى بەلگىلەمە بويىنشا اتقارىلادى. جەر - جەر قاجەتكە قاراي ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋشىنىڭ كولەمىن كەڭەيتۋىنە، قاتىستى زاڭ شىعارۋ ۇسىنىستارىن بەرۋىنە بولادى.
  (3) تولەم تولەتۋشىنى ايقىنداۋ. مەملەكەتتىك كەڭەس ۇقىق بەرگەن ولكە دارەجەلى، قالا، ايماق دارەجەلى ۇكىمەتتەر (توتە قاراستى قالالارعا تاۋەلدى رايون، اۋدان دارەجەلى ۇكىمەتتەر قامتىلادى، تومەندە دە ۇقساس) ءوز اكىمشىلىك رايونى ىشىندەگى بۇلىنگەن ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ زيانىن تولەتۋشى بولادى. ولكە وڭىرىندەگى قالا، ايماق اتتاعان ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ ءبۇلىنۋىن ولكە دارەجەلى ۇكىمەتتەر باسقارادى؛ وزگە قىزمەت كولەمى ءبولىسىن ولكەلىك ۇكىمەت ءوز رايونىنىڭ ءىس جۇزىندىك جاعدايىنا قاراي بەلگىلەيدى. ولكە دارەجەلى، قالا، ايماق دارەجەلى ۇكىمەتتەردىڭ قاتىستى تاراۋلاردى نەمەسە ورگانداردى ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەتۋدىڭ ناقتى قىزمەتتەرىنە جاۋاپتاندىرۋىنا بولادى. ولكە دارەجەلى، قالا، ايماق دارەجەلى ۇكىمەتتەردىڭ، سونداي - اق ولار بەلگىلەگەن تاراۋلاردىڭ نەمەسە ورگانداردىڭ بارلىعىندا ارىز - شاعىم ايتۋ ۇقىعى بولادى. ولكە اتتاعان ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ ءبۇلىنۋىن ەكولوگيالىق قورشاعان ورتا بۇلىنگەن جەردەگى قاتىستى ولكە دارەجەلى ۇكىمەت تولەم تولەتۋ قىزمەتىن اقىلداسىپ جۇرگىزەدى.
  مەملەكەتتىڭ جاراتىلىستىق بايلىق مال - مۇلكىن باسقارۋ ءتۇزىلىسىن اقاۋسىزداندىرۋ سىناق تۇيىندەردە، تاپسىرىس العان ولكە دارەجەلى ۇكىمەتتەر جالپى حالىقتىق مەنشىكتەگى جاراتىلىستىق بايلىق مال - مۇلىك يەلەرى جاۋاپتى بولعان تاراۋلاردىڭ ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ ناقتى قىزمەتتەرىنە جاۋاپتى بولۋدى ءبىر تۇتاس جۇرگىزۋىنە بولادى؛ مەملەكەتتىك كەڭەس تىكەلەي جۇرگىزگەن جالپى حالىقتىق مەنشىكتەگى جاراتىلىستىق بايلىق مال - مۇلىك يەلىك ۇقىعىن وسى يەلىك ۇقىقتى تاپسىرىس ارقىلى وكىلەتتى اتقاراتىن تاراۋلار تولەم تولەتۋشى رەتىندە ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەتۋ قىزمەتىن ورىستەتۋىنە بولادى.
  ولكەلىك (اۆتونوميالى رايون، توتە قاراستى قالا) ۇكىمەتتەر ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ شارتى، ساراپتاۋ، باعالاۋ ورگانىن تاڭداپ تۇراقتاندىرۋ ءتارتىبى، ينفورماتسيانى اشىق جاريالاۋ قاتارلى قىزمەت بەلگىلەمەلەرىن جاساۋى، مەملەكەت جەر بايلىعى، قورشاعان ورتانى قورعاۋ، تۇرعىن ءۇي، اۋىل - قىستاق قۇرىلىسى، سۋ يگىلىگى، اۋىل شارۋاشىلىعى، ورمان شارۋاشىلىعى قاتارلى قاتىستى تاراۋلار تولەم تولەۋ قىزمەتىنىڭ مىندەت ءبولىسىن ايقىنداۋى كەرەك. ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ ارەكەتىن باقىلاۋ مەحانيزمىن ورناتىپ، تولەم تولەتۋشىلەردىڭ جانە بەلگىلەنگەن قاتىستى تاراۋلاردىڭ نەمەسە ورگانداردىڭ جاۋاپتىلارىنىڭ، قىزمەتكەرلەرىنىڭ تولەم الۋ قىزمەتى بارىسىندا ۇقىعىنان بەت الدى پايدالانعانداردىڭ، مىندەتىنە نەمقۇرايدى قاراعانداردىڭ، بەتكە قاراپ جولدان تايعانداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى تارتىپكە، زاڭعا ساي قۋزالادى؛ قىلمىستى دەپ كۇمان تاعىلعاندارى ءادىليا ورگاندارىنا تاپسىرىپ بەرىلەدى.
  ازاماتتار، زاڭدىق يەلەر جانە باسقا دا ۇيىمدار اشكەرەلەۋ ارقىلى ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ تالابىن قويسا، تولەم تولەتۋشى، سونداي - اق ول بەلگىلەگەن قاتىستى تاراۋ نەمەسە ورگان دەر كەزىندە اقىلداسىپ ءبىر جاقتى ەتەدى ءارى جاۋاپ قايتارادى.
  (4) تولەم تولەۋ كەڭەسىن جۇرگىزۋ. تەكسەرۋ ارقىلى بۇلىنگەن ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانى قالپىنا كەلتىرۋ نەمەسە تولەم تولەۋ قاجەت بولسا، تولەم تولەتۋشى ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ ءبۇلىنۋىن ساراپتاۋ، باعالاۋ مالىمەتىنە نەگىزدەلە وتىرىپ، زياندالعان فاكتى مەن دارەجەسى، قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىسىن باستاۋ ۋاقىتى جانە سوڭعى ۋاقىت شەگى، تولەم تولەۋ جاۋاپكەرلىگىن ارقالاۋ فورماسى، سوڭعى ۋاقىت شەگى قاتارلى ناقتى ماسەلەلەر جونىندە تولەم تولەۋشىمەن كەڭەسىپ، قالپىنا كەلتىرۋ جوباسىنىڭ تەحنيكالىق ۇيلەسىمدىلىگى، وزىندىك قۇنىنىڭ ساپالىلانۋى، تولەم تولەۋشىنىڭ كوتەرىمدىلىك قۋاتى، 3 - جاقتىڭ وڭاۋ مۇمكىندىگى قاتارلى جاعدايلاردى ءبىر تۇتاس ويلاستىرىپ، تولەم تولەۋ كەلىسىمىن جاسايدى. كەڭەس ارقىلى تولەم تولەۋ كەلىسىمى جاسالسا، ازاماتتىق ىستەر ارىز - شاعىم زاڭىنا ساي حالىق سوتى مەكەمەسىنە ءادىليالىق تۇراقتاندىرۋدى ءوتىنىش ەتۋىنە بولادى. ءادىليالىق تۇراقتاندىرۋدان وتكەن تولەم تولەۋ كەلىسىمىن تولەم تولەۋشى اتقارماسا نەمەسە تولىق اتقارماسا، تولەم تولەتۋشى، سونداي - اق ول بەلگىلەگەن تاراۋ نەمەسە ورگان حالىق سوتى مەكەمەسىنە زورلىقپەن اتقارتۋدى
ءوتىنىش ەتۋىنە بولادى. كەڭەستە بىرلىككە كەلە الماسا، تولەم تولەتۋشى، سونداي - اق ول بەلگىلەگەن تاراۋ نەمەسە ورگان دەر كەزىندە ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ جونىندە ازاماتتىق ىستەر ارىز - شاعىمىن ايتۋىنا بولادى.
  (5) تولەم تولەۋ ارىز - شاعىم قاعيداسىن كەمەلدەندىرۋ. جەر - جەردەگى حالىق سوتى مەكەمەلەرى قاتىستى زاڭدارداعى بەلگىلەمەگە ساي، قازىرگى بار بايلىققا سۇيەنىپ، قورشاعان ورتا بايلىعى سوت كوللوگياسى نەمەسە بەلگىلەنگەن ارناۋلى سوت كوللوگياسى ارقىلى ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ ازاماتتىق ىستەر ارىز - شاعىم دەلوسىن قارايدى؛ تولەم تولەۋشىنىڭ سۋبيەكتيۆ اعاتتىعى، تيجارات جاعدايى قاتارلى فاكتورلارعا قاراي، مەرزىمگە ءبولىپ تولەۋدى سىناق رەتىندە اتقارىپ، جاۋاپكەرلىكتى ارقالاۋدىڭ الۋان ءتۇرلى فورماسى جونىندە ىزدەنىس جاساۋىنا بولادى.
  جەر - جەردەگى حالىق سوتى مەكەمەلەرى ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ قاجەتىنە ۇيلەسەتىن شاعىم ايتۋ الدىنداعى فاكتتەردى تولىق ساقتاۋ، الدىن الا اتقارۋ، اتقارۋدى باقىلاۋ قاتارلى تۇزىمدەردى اقىلداسادى؛ سىناق رەتىندە اتقارۋ جاعدايى نەگىزىندە ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ شاعىمىنا قاتىستى زاڭ شىعارۋ جانە ءادىليالىق تۇسىنىك بەرۋ تالابىن ورتاعا قويادى. زاڭدا بەلگىلەنگەن ورگانداردىڭ جانە شارتقا ۇيلەسەتىن قوعامدىق ۇيىمداردىڭ زاڭ بويىنشا ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ شاعىمىن ايتۋىنا دەم بەرەدى.
  ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ ءتۇزىمى مەن قورشاعان ورتا الەۋمەتتىك يگىلىك ارىز - شاعىمىن ۇشتاستىرۋ ماسەلەسىن ەڭ جوعارى حالىق سوتى مەكەمەسى قاتىستى تاراۋلارمەن كەڭەسىپ، ءىس جۇزىندىك جاعدايعا قاراي جەتەكشى پىكىر بەلگىلەۋ ارقىلى ايقىنداۋ كەرەك.
  (6) ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانى قالپىنا كەلتىرۋ جانە زيانعا تولەم تولەۋدى اتقارۋ مەن باقىلاۋدى كۇشەيتۋ. تولەم تولەتۋشى، سونداي - اق ول بەلگىلەگەن تاراۋ نەمەسە ورگان كەڭەستەن نەمەسە شاعىم ايتۋدان كەيىنگى ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانى قالپىنا كەلتىرۋدىڭ ءونىمىن باعالاپ، ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ دەر كەزىندە ءونىمدى قالپىنا كەلتىرىلۋىن كەپىلدەندىرەدى. ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ قاراجاتىنىڭ جۇمسالۋ احۋالىن، ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ قالپىنا كەلۋ ءونىمىن قوعامعا اشىق جاريالاپ، جۇرتشىلىقتىڭ باقىلاۋىن قابىلدايدى.
  (7) ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ ءبۇلىنۋىن ساراپتاۋ، باعالاۋدى جۇيەلىلەندىرۋ. جەر - جەر بۇلىنگەن ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانى ساراپتايتىن، باعالايتىن ارناۋلى ماماندار كۇشىن ۇيىستىرۋدى جەدەلدەتىپ، شارتقا ۇيلەسەتىن ارناۋلى ماماندىق ساراپتاۋ قوسىنىن قۇرۋدى ىلگەرىلەتىپ، ساراپتاۋ قۋاتىن تەز قالىپتاستىرادى. ساراپتاۋ، باعالاۋ، باسقارۋ ءتۇزىمىن جانە قىزمەت ءتارتىبىن اقىلداسىپ بەلگىلەپ، بۇلىنگەن ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانى ساراپتاۋ، باعالاۋدى دەربەس جۇرگىزۋدى قامتاماسىز ەتەدى ءارى ءادىليالىق تارتىپپەن ۇشتاستىرۋدى تىڭعىلىقتى ىستەيدى. كەڭەس جۇرگىزۋگە ساراپتاۋ پىكىرىن ازىرلەيتىن ساراپتاۋ، باعالاۋ قۇرىلىمدارى مەملەكەتتىڭ قاتىستى تالاپتارىنا ۇيلەسۋ؛ شاعىم ايتۋعا ساراپتاۋ پىكىرىن ازىرلەيتىن ساراپتاۋ، باعالاۋ قۇرىلىمدارى ءادىليالىق اكىمشىلىك ورگاندارى قاتارلى ورىنداردىڭ قاتىستى بەلگىلەمەلەرىنە، ولشەمدەرىنە بۇيسۇنۇى كەرەك.
  (8) ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەنگەن قاراجاتتى باسقارۋدى كۇشەيتۋ. كەڭەسۋ نەمەسە شاعىم ايتۋ ارقىلى تولەم تولەۋشى تۇراقتاندىرىلسا، تولەم تولەۋشى كەڭەستەگى نەمەسە ۇكىمدەگى تالاپتارعا ساي، بۇلىنگەن ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋگە ۇيىمداستىرادى. تولەم تولەۋشىنىڭ قالپىنا كەلتىرۋ قىزمەتىن جۇرگىزۋ قۋاتى بولماسا، قوعامداعى قالپىنا كەلتىرۋ قۋاتى بار 3 - جاق قۇرىلىمنىڭ قالپىنا كەلتىرۋىنە تاپسىرۋىنا دا بولادى. قالپىنا كەلتىرۋ قاراجاتىن تولەم تولەۋشى قوعامداعى 3 - جاق قۇرىلىمىنا بەرەدى. تولەم تولەۋشى ءوزى قالپىنا كەلتىرمەك نەمەسە تاپسىرۋ ارقىلى قالپىنا كەلتىرمەك بولسا، تولەم تولەتۋشىنىڭ الدىڭعى كەزەڭدە جۇرگىزگەن بۇلىنگەن ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانى تەكسەرۋ، ساراپتاۋ، باعالاۋ، قالپىنا كەلتىرۋدەن كەيىنگى ءونىمىن باعالاۋعا جۇمسالعان قاراجاتتاردىڭ بارلىعىن تولەم تولەۋشى كوتەرەدى.  تولەم تولەۋشى تۋدىرعان ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ ءبۇلىنۋىن قالپىنا كەلتىرۋ مۇمكىندىگى بولماسا، تولەم قاراجاتى ۇكىمەتتىڭ سالىققا جاتپايتىن كىرىسى ەسەبىندە تەڭ دارەجەلى ورىننىڭ مەملەكەت قازىناسىنا تاپسىرىلىپ، مەجە ەسەپ بويىنشا باسقارۋعا كىرگىزىلەدى. تولەم تولەتۋشى، سونداي - اق ول بەلگىلەگەن تاراۋ نەمەسە ورگان كەڭەستەگى ياكي ۇكىمدەگى تالاپ بويىنشا، وسى وڭىردەگى ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ ءبۇلىنۋ جاعدايىنا بىرلەستىرىپ وكىلەتتى تۇردە قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىسىن ورىستەتەدى.
  بەسىنشى، قامتاماسىز ەتۋ شارالارى
  (1) رەفورما جاۋاپكەرلىگىن تياناقتاندىرۋ. ولكەلىك (اۆتونوميالى رايون، توتە قاراستى قالا)، قالالىق (ايماق، وبلىس، امىك) پارتكومدار مەن ۇكىمەتتەر ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ ءتۇزىمى رەفورماسىنا ءبىر تۇتاس باسشىلىقتى كۇشەيتىپ، ءوز جەرىنىڭ اتقارۋ جوباسىن دەر كەزىندە بەلگىلەپ، رەفورما مىندەتتەرى مەن ۋاقىت تالاپتارىن ايقىنداپ، باتىلدىقپەن ىزدەنىس جاساپ، تىڭعىلىقتى ىلگەرىلەتىپ، رەفورما شارالارىن شىنايى تياناقتاندىرۋعا كەپىلدىك ەتەدى. ولكەلىك (اۆتونوميالى رايون، توتە قاراستى قالا) ۇكىمەتتەر ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ ءتۇزىمى رەفورماسى قىزمەتىنە باسشىلىق ەتۋ گرۋپپاسىن قۇرادى. ولكە دارەجەلى، قالا، ايماق دارەجەلى ۇكىمەتتەر بەلگىلەگەن تاراۋلار نەمەسە قۇرىلىمدار ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ قىزمەتىنە ارنايى جاۋاپتى بولاتىن قاتىستى ادامداردى تۇراقتاندىرادى. مەملەكەتتىك جاراتىلىستىق بايلىقتى، مال - مۇلىكتى باسقارۋ ءتۇزىلىسىن تۇيىندەردە سىناق ەتەتىن تاراۋلار مىندەتتى ايقىنداپ، جاۋاپكەرلىكتى اشالايدى.
  جيلين، جياڭسۋ، شاندۇڭ، حۋنان، چۇڭچيڭ، گۇيجوۋ، يۇننان سىندى تۇيىندەردە سىناق ەتەتىن 7 ولكە، قالانىڭ سىناق مەزگىلدەگى اتقارۋ جوباسىن تۇيىندەردە سىناق ەتۋ جاعدايىمەن جانە وسى جوبانىڭ تالابىمەن ۇشتاستىرا وتىرىپ، رەتتەۋىنە، كەمەلدەندىرۋىنە بولادى.
  ولكەلەر (اۆتونوميالى رايون، توتە قاراستى قالا) رەفورمانى سىناق رەتىندە اتقارۋ بارىسىندا تاجىريبەلەردى دەر كەزىندە قورىتىندىلاپ، سايكەستى تۇزىمدەردى كەمەلدەندىرەدى. 2019 - جىلدان باستاپ، ءار جىلى ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىنان بۇرىن وتكەن جىلعى سول اكىمشىلىك ءوڭىردىڭ ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ ءتۇزىمى رەفورماسى قىزمەت جاعدايىن قورشاعان ورتانى قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ جيناقتاۋىنا بەرگەننەن كەيىن، پارتيا ورتالىق كوميتەتىنە، مەملەكەتتىك كەڭەسكە جولدايدى.
  (2) كاسىپتىك جەتەكشىلىكتى كۇشەيتۋ. قورشاعان ورتانى قورعاۋ مينيسترلىگى قاتىستى تاراۋلارمەن بىرگە ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ ءبۇلىنۋىن تەكسەرۋ، ساراپتاۋ، باعالاۋ، قالپىنا كەلتىرۋ جوباسىن جاساۋ، قالپىنا كەلتىرۋ ءونىمىن باعالاۋ سياقتى كاسىپتىك قىزمەتتەرگە جەتەكشىلىك ەتۋگە جاۋاپتى بولادى. ەڭ جوعارى حالىق سوتى مەكەمەسى ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋگە قاتىستى تەرگەۋ قىزمەتىنە جەتەكشىلىك ەتۋگە جاۋاپتى بولادى. ەڭ جوعارى حالىق پروكۋراتۋراسى ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋگە قاتىستى تەكسەرۋ قىزمەتىنە جەتەكشىلىك ەتۋگە جاۋاپتى بولادى. ءادىليا مينيسترلىگى ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە قاتىستى ءادىليالىق ساراپتاۋ، باسقارۋ قىزمەتىنە جەتەكشىلىك ەتۋگە جاۋاپتى بولادى. قازىنا مينيسترلىگى ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە قاتىستى تولەم قاراجاتتارىن باسقارۋ قىزمەتىنە جەتەكشىلىك ەتۋگە جاۋاپتى بولادى. مەملەكەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ، جوسپارلى تۋىت كوميتەتى، قورشاعان ورتانى قورعاۋ مينيسترلىگى جەر - جەردىڭ قورشاعان ورتا جانە سالاماتتىق ماسەلەسىنە تەكسەرۋ - زەرتتەۋ جۇرگىزەدى نەمەسە جەرگىلىكتى ورىننىڭ تەكسەرۋ - زەرتتەۋ جۇرگىزۋىنە جەتەكشىلىك ەتەدى، قورشاعان ورتا جانە سالاماتتىق بويىنشا جان - جاقتى باقىلاۋ مەن حاۋىپ - قاتەردى ساراپتاۋدى كۇشەيتەدى.
  (3) تەحنيكالىق جۇيە قۇرىلىسىن جەدەلدەتۋ. مەملەكەت ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ ءبۇلىنۋىن ساراپتاۋ، باعالاۋدىڭ ءبىر تۇتاس تەحنيكالىق ولشەمدى جۇيەسىن ورناتادى، كەمەلدەندىرەدى. قورشاعان ورتانى قورعاۋ مينيسترلىگى ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ ءبۇلىنۋىن ساراپتاۋ، باعالاۋ تەحنيكالىق ولشەم جۇيەسى جۇلگەسىن جانە تەحنيكالىق باس باعدارلاماسىن بەلگىلەۋگە، كەمەلدەندىرۋگە جاۋاپتى بولادى؛ قاتىستى تاراۋلارمەن بىرگە ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ ءبۇلىنۋىن ساراپتاۋ، باعالاۋ ارناۋلى تەحنيكالىق ولشەمىن العا قويادى نەمەسە وزگەرىس ەنگىزەدى؛ قاتىستى تاراۋلارمەن بىرگە ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ ءبۇلىنۋىن ساراپتاۋ، باعالاۋعا قىزمەت كورسەتەتىن ساندى مالىمەت تۇعىرىن ورناتادى. قاتىستى تاراۋلار نەگىزگى لەنيانى تۇراقتاندىرۋ، سەبەپ - سالدار قاتىناسىن انىقتاۋ، ءبۇلىنۋ مولشەرىن ناقتىلاندىرۋ سياقتى ءبۇلىنۋىن ساراپتاۋ، باعالاۋدىڭ شەشۋشى بۋىندارىنا قاراتا ءتۇيىندى تەحنيكالار مەن ولشەمدىك زەرتتەۋدى كۇشەيتۋگە ۇيىمداستىرادى.
  (4) قاراجاتپەن ويداعىداي قامتاماسىزداندىرۋ. ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ ءتۇزىمى رەفورماسى قىزمەتىنە قاجەتتى قاراجاتتى دارەجەلەس قازىنا ورنالاستىرادى.
  (5) جۇرتشىلىقتى ات سالىسۋعا شابىتتاندىرۋ. جۇرتشىلىق ات سالىساتىن فورماعا ۇزبەي جاڭالىق ەنگىزىپ، ماماندار مەن مۇددەلىك قاتىسى بار ازاماتتاردى، زاڭدىق يەلەردى، باسقا دا ۇيىمداردى ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانى قالپىنا كەلتىرۋدى نەمەسە تولەم تولەۋدى اقىلداسۋ قىزمەتىنە قاتىناسۋعا ۇسىنىس ەتۋ كەرەك. ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ ءبۇلىنۋىن تەكسەرۋ، ساراپتاۋ، باعالاۋ، تولەم بەرۋ، ارىز - شاعىم كەسىمناماسى، ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانى قالپىنا كەلتىرۋ ءونىمى مالىمەتى سياقتى ينفورماتسيالاردى زاڭ بويىنشا جاريالاپ، جۇرتشىلىقتىڭ حاباردار بولۋ ۇقىعىن قامتاماسىز ەتەدى.
  التىنشى، باسقا دا ىستەر
  2015 - جىلى باسىپ تاراتىلعان «ەكولوگيالىق قورشاعان ورتانىڭ بۇلىنۋىنە تولەم تولەۋ ءتۇزىمى رەفورماسىن تۇيىندەردە سىناق ەتۋ جوباسى» 2018 - جىلى 1 - قاڭتاردان باستاپ كۇشىن جويادى.

ءان الەمى

جول توسىلىپ قالدى

تۇلپارىم